16 ಸಂವಹನದ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆ

ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಎಸ್.ಜಿ. ಅವರ "16_communication_languages.pdf" ನ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿವರವಾದ ಬ್ರೀಫಿಂಗ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗಳು

ಈ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳು, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಭಾಷಾ ಸ್ವಾಧೀನದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥಳೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಎಸ್.ಜಿ. ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಥೀಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

1. ಕಾನ್ಜಿ ಎಂಬ ಏಪ್‌ನ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು:

• ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರ: ಕಾನ್ಜಿ ಎಂಬ ಏಪ್‌ 1981ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. "ಕಾನ್ಜಿ ಮೊದಲ ಏಪ್‌ ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವ ಯೋಜನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣ, ವಾಕ್ಯರಚನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು."
• ಮಾನವನ ಗ್ರಹಿಕೆ ಬದಲಾವಣೆ: ಕಾನ್ಜಿಯ ಬದುಕು (ಮಾರ್ಚ್ 18, 2025 ರಂದು 44ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನವಾಯಿತು) "ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾನವನ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು." ಇದು ಭಾಷೆಯು ಮಾನವರನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು.

2. ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ:

• ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ, ಭಾಷೆಯನ್ನು "ಮಾತನಾಡುವ, ಬರೆಯುವ ಅಥವಾ ಸನ್ನೆ ಮಾಡುವ ಪದಗಳ ಸಮೂಹ, ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂವಹನ ಮಾಡಲು ನಾವು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ವಿಧಾನ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ವಿಸ್ತೃತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: "ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ನಾವು ಆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರೆ, ಬಹುಶಃ ನಾವು ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಭಾಷೆ ಕೇವಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಅನುಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಸಂವಹನ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ... ಆಗ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಸುಸ್ವಾಗತ, ಏಪ್‌ಗಳೇ!" ಇದು ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.

3. ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಭೂತ ರಚನೆಗಳು:

• ಮೂರು ನಿರ್ಮಾಣ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು: ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಎಸ್.ಜಿ. ಪ್ರಕಾರ, "ಮಾನವರು ಸುಮಾರು 7,000 ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಎಷ್ಟೇ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿದರೂ, ನಾವು ಅವುಗಳ ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಅದೇ ಮೂರು ನಿರ್ಮಾಣ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ವಿಭಜಿಸಬಹುದು." ಅವುಗಳೆಂದರೆ:
• ಧ್ವನಿಮಾ (Phonemes): "ಇವುಗಳು 'ಎ', 'ಟಿ', 'ಚ್', 'ಶ್' ನಂತಹ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಧ್ವನಿ ಘಟಕಗಳು." (ಉದಾ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಧ್ವನಿಮಾಗಳಿವೆ).
• ರೂಪಕಗಳು (Morphemes): "ಇವುಗಳು ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಘಟಕಗಳು. ಇದು ಪದಗಳು ಅಥವಾ ಪದಗಳ ಭಾಗಗಳಾಗಿರಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಯ." (ಉದಾ. "ಭಾಷಣ" (speech) ಎಂಬ ಪದವು ನಾಲ್ಕು ಧ್ವನಿಮಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: "ಸ್," "ಪ್," "ಈ," "ಚ್").
• ವ್ಯಾಕರಣ (Grammar): "ನಿಮ್ಮ ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣ ಅಥವಾ ನಿಯಮಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪಕಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು, ನೀವು ಹೇಳಲು ಬಯಸುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ."

4. ಭಾಷಾ ಸ್ವಾಧೀನದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು:

• ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳು:4 ತಿಂಗಳು: ಶಿಶುಗಳು "ಭಾಷಣದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಓದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ." ಇದು "ಗ್ರಾಹಕ ಭಾಷೆಯ" ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ - "ನಮಗೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ."
• ಗೊದಲಾಟ (Babbling): ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು "ವಯಸ್ಕರ ಭಾಷಣದ ಅನುಕರಣೆಯಲ್ಲ." ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, "ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ." ಕಿವುಡ ಮಕ್ಕಳು ಸಹ ಸುಮಾರು 10 ತಿಂಗಳಿನಿಂದ "ತಮ್ಮ ಕೈಗಳಿಂದ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ."
• ಒಂದು-ಪದ ಹಂತ (One-Word Stage): "ಮೊದಲ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಕೇಕ್‌ ಕತ್ತರಿಸುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಕ್ಕಳು ಭಾಷಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಒಂದು-ಪದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ."
• ಶಬ್ದಕೋಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಸುಮಾರು 18 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಪದಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು "ವಾರಕ್ಕೆ ಒಂದರಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತದೆ."
• ಎರಡು-ಪದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು (Two-Word Statements): "ಎರಡು ವರ್ಷ ತುಂಬುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರು ಬಹುಶಃ ಎರಡು-ಪದ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ." ಇವುಗಳು "ಟೆಲಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ಸ್ಪೀಚ್" ನಂತೆ ಇರುತ್ತವೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾಮಪದಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ (ಉದಾ. "ರಸ ಬೇಕು," "ಪ್ಯಾಂಟ್ ಇಲ್ಲ"). ಈ ವಾಕ್ಯಗಳು ಆಯಾ ಭಾಷೆಯ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ (ಉದಾ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ "ಬ್ಲಾಕ್ ಕ್ಯಾಟ್" ಆದರೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ "ನಾಯಿ ಬಿಳಿ").

5. ಭಾಷಾ ಸ್ವಾಧೀನದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು:

• B.F. ಸ್ಕಿನ್ನರ್ (ವರ್ತನೆವಾದಿ): ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಎಸ್.ಜಿ. ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಕಲಿಕೆಯು "ಬಲವರ್ಧನೆಯ ಮೂಲಕ" ಬರುತ್ತದೆ. "ಭಾಷೆಯು ಸಹಾಯಕ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಚೋದಕ ಕಂಡೀಷನಿಂಗ್‌ನ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಸ್ಕಿನ್ನರ್ ನಂಬಿದ್ದರು. (ಉದಾ. ಮಗು "ಮ್ಮ್ಮ್ಮ್" ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಹಾಲು ಸಿಕ್ಕರೆ, ಅದು ಬಲವರ್ಧನೆಯಾಗುತ್ತದೆ).
• ನೋಮ್ ಚೋಮ್ಸ್ಕಿ (ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ): ಚೋಮ್ಸ್ಕಿ "ಮಗುವು ಕೇವಲ ಕಂಡೀಷನಿಂಗ್ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ, ಸಂಕೀರ್ಣ, ಸೊನೆಟ್-ಬರೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರರ ಸಿದ್ಧಾಂತ (ಜನ್ಮಜಾತ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವ್ಯಾಕರಣ): ಚೋಮ್ಸ್ಕಿಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಎಸ್.ಜಿ. "ಜನ್ಮಜಾತ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವ್ಯಾಕರಣ ವರ್ಗಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು" ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು "ಪ್ರಪಂಚದ ಸಾವಿರಾರು ಭಾಷೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿದರೂ, ಅವುಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಹಳ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಗಮನಸೆಳೆದರು. ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಎಸ್.ಜಿ. ಇದನ್ನು "ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವ್ಯಾಕರಣ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, "ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವ ಭಾಷೆಗಳು ನಾಮಪದಗಳು, ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣವಾಚಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಜನ್ಮಜಾತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಆನುವಂಶಿಕ ಪೂರ್ವಭಾವಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ."

6. ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥಳೀಕರಣ:

• ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಮಿದುಳು: ಭಾಷೆಯು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಕರಣಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, "ಮಾತನಾಡುವುದು, ಓದುವುದು, ಬರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಹಾಡುವುದು ಎಲ್ಲವೂ ಭಾಷೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರೂ, ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ."
• ಅಫೇಸಿಯಾ (Aphasia): ಇದು "ಭಾಷೆಯ ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದುರ್ಬಲತೆ." ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ "ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು ಆದರೆ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು ಆದರೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಬರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು ಆದರೆ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ."
• ಬ್ರೋಕಾ ಪ್ರದೇಶ (Broca's Area): "ಮೆದುಳಿನ ಬ್ರೋಕಾ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಎಡ ಮುಂದಿನ ಹಾಲೆ ಭಾಷಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ." ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯು "ಭಾಷಣವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು ಆದರೆ ಮಾತನಾಡಲು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಾರೆ."
• ವರ್ನಿಕೆ ಪ್ರದೇಶ (Wernicke's Area): "ಎಡ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಹಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ" ಪ್ರದೇಶ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯು "ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಭಾಷೆಯು ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ" (ಉದಾ. "ಇದು ಎರಡು ಪಿಜ್ಜಾ ನಾನು ನೇರಳೆ ಸಹೋದರನನ್ನು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕರೆದೆ").
• ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಸಂಪರ್ಕ: "ಅಫೇಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೆದುಳಿನ ಗಾಯಗಳು ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆ ಎರಡೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ." ಭಾಷೆಯು ಚಿಂತನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು.

ತೀರ್ಮಾನ: ಈ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಭಾಷೆಯು ಕೇವಲ ಮಾನವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರಬಹುದಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭಾಷಾ ಕಲಿಕೆಯು ಜನ್ಮಜಾತ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಅಂಶಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮೆದುಳಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯ ನಡುವಿನ ಆಳವಾದ ಸಂಪರ್ಕವು ನಮ್ಮ ಗ್ರಹಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದೊಂದಿಗಿನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಅವರು ಕಲಿಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿದ್ದಾರೆ.