09 ನಿದ್ರೆ, ಕನಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆ

ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಎಸ್.ಜಿ. ಅವರ ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಕನಸುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿವರವಾದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಾಹಿತಿ

ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಎಸ್.ಜಿ. ಅವರು ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ದೇಹವು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗುವ ಸಮಯವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ನಿದ್ರೆ, ಅದರ ಹಂತಗಳು, ಪ್ರಯೋಜನಗಳು, ನಿದ್ರಾ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕನಸುಗಳ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ನಿದ್ರೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ:

• ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ಥಿತಿ: "ನಿದ್ರೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳು, ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ದೇಹ, ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗುವ ಸಮಯವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ನಿದ್ರೆ ಕೇವಲ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಿತಿ" ಎಂದು ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
• ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ, ನಿದ್ರೆಯು ಆವರ್ತಕ, ನೈಸರ್ಗಿಕ, ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಷ್ಟದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೈಬರ್ನೇಶನ್, ಕೋಮಾ ಅಥವಾ ಅರಿವಳಿಕೆಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.
• ಅಗತ್ಯತೆ: ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಅದು ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಬದುಕಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಾವು ಏಕೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲ.
• ಪ್ರಯೋಜನಗಳು:ನರಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಕೋಶಗಳ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ದುರಸ್ತಿ.
• ಪಿಟ್ಯುಟರಿ ಗ್ರಂಥಿಯು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬೆಂಬಲ (ಶಿಶುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ನಿದ್ರಿಸಲು ಇದು ಕಾರಣ).
• ಜ್ಞಾಪಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು.
• ಮೆದುಳಿಗೆ ದಿನದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಸಮಯ ನೀಡುವುದು.
• ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.

ನಿದ್ರೆಯ ಹಂತಗಳು:

ಡಾ. ಯುಜೀನ್ ಅಸೆರಿನ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ನಥಾನಿಯಲ್ ಕ್ಲೈಟ್‌ಮನ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯು ನಿದ್ರೆಯ ಹಂತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ REM ನಿದ್ರೆ. ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ:

1. NREM-1 (ನಿದ್ರೆಗೆ ಬೀಳುವ ಹಂತ):

• ಮೆದುಳು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, EEG ಯಲ್ಲಿ ಆಲ್ಫಾ ತರಂಗಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
• ನಿದ್ರೆಗೆ ಬೀಳುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಫಾ ತರಂಗಗಳು ಅನಿಮಿಯತ NREM-1 ತರಂಗಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
• ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೈಪ್ನಾಗೋಜಿಕ್ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು (ಬೀಳುವ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ದೇಹವು ಒಮ್ಮೆಲೇ ನಡುಗುವುದು).

1. NREM-2 (ಆಳವಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ):

• ಮೆದುಳು ನಿದ್ರೆಯ ಸ್ಪಿಂಡಲ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವೇಗದ ಮೆದುಳಿನ ತರಂಗ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸ್ಫೋಟಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸುವುದು ಸುಲಭ.

1. NREM-3 (ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ನಿದ್ರೆ):

• ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಡೆಲ್ಟಾ ತರಂಗಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
• ಈ ಮೊದಲ ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮತ್ತು ವಿಘಟಿತ ಕನಸುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

1. REM ನಿದ್ರೆ (Rapid Eye Movement):

• ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತ.
• ಮೆದುಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದೇಹವು ಮೂಲತಃ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ (ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಮೆದುಳು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ).
• ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಾತ್ರ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.
• ಪ್ರಖರ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಕನಸುಗಳು ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
• ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿದ್ರೆಯ ಚಕ್ರವು ಸುಮಾರು 90 ನಿಮಿಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ಮತ್ತು ನಿದ್ರಾ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು:

ನಿದ್ರೆಯ ಕೊರತೆಯು ಆರೋಗ್ಯ, ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಖಿನ್ನತೆ, ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು, ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಮಯ ನಿಧಾನವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಅವರು ಹಲವಾರು ನಿದ್ರಾ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ:

• ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ (Insomnia): ಮಲಗಲು ಅಥವಾ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರಲು ನಿರಂತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು.
• ನಾರ್ಕೋಲೆಪ್ಸಿ (Narcolepsy): "ನಿದ್ರೆಯ ಆಕ್ರಮಣ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅತಿಯಾದ ನಿದ್ರೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ, ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದ ದಾಳಿಗಳು. ಇದು ಹೈಪೋಕ್ರೆಟಿನ್ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕದ ಕೊರತೆ, ಮಿದುಳಿನ ಆಘಾತ, ಸೋಂಕು ಅಥವಾ ರೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
• ಸ್ಲೀಪ್ ಅಪ್ನಿಯಾ (Sleep Apnea): ನಿದ್ರಿಸುವವರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು, ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಅವರನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
• REM ಸ್ಲೀಪ್ ಬಿಹೇವಿಯರ್ ಡಿಸಾರ್ಡರ್ (REM Sleep Behavior Disorder): ದೇಹದ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಸ್ಥಿತಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದಿರುವುದರಿಂದ, REM ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕನಸುಗಳನ್ನು ನಟಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿ (ಬಪ್ಪಿ ಲಹರಿ ಅವರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತೆ). ಇದು ಡೋಪಮೈನ್ ಕೊರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು.
• ನೈಟ್ ಟೆರರ್ಸ್ (Night Terrors): ಹೆಚ್ಚಿದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ದರಗಳು, ಕೂಗಾಟ ಮತ್ತು ಹೆಣಗಾಟವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಭಯಾನಕ ಅನುಭವಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಚ್ಚರವಾದ ನಂತರ ನೆನಪಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳು NREM-3 ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದುಃಸ್ವಪ್ನಗಳಲ್ಲ.

ಕನಸುಗಳು:

ಕನಸುಗಳು, "ವಿಚಿತ್ರ" ಮತ್ತು "ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಣಗಳು", ನಮ್ಮ ನಿದ್ರೆಯ ಮೆದುಳಿನ ಮೂಲಕ ಓಡುತ್ತವೆ. ಸರಾಸರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಸುಮಾರು ಆರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

• ಕನಸುಗಳ ವಿಷಯ: ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದಿನದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಮರುಹೊಂದಿಸುತ್ತವೆ. ಆಘಾತಕಾರಿ ಘಟನೆಗಳು ದುಃಸ್ವಪ್ನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಮೆದುಳು ಹಗಲಿನ ಭಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಶಬ್ದಗಳು ಅಥವಾ ವಾಸನೆಗಳಂತಹ ಅರಿಯದ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳು ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
• ಕನಸುಗಳ ಉದ್ದೇಶದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು (ವನೈರಾಲಜಿ): ಕನಸುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ನರವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.

1. ಇಚ್ಛೆ-ನೆರವೇರಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ (ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್): ಕನಸುಗಳು ನಮ್ಮ ಆಸೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು, "ವ್ಯಕ್ತ ವಿಷಯ" (ನೀವು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಕನಸು) "ಗುಪ್ತ ವಿಷಯ" (ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಸಂಘರ್ಷ) ದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.
2. ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ (ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಎಸ್.ಜಿ.): ನಮ್ಮ ಕನಸುಗಳು ದಿನದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಭದ್ರಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಲಿಯುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಬಹುದು.
3. ಶಾರೀರಿಕ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ: ಕನಸು ಕಾಣುವುದು ನರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ನರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, "ಮಕ್ಕಳ ಕಲಿಯುವ IQ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳು ಅವರು ಹೇಗೆ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ." ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ನಿದ್ರೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕನಸು ಕಾಣುವುದರಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಅವರ ಮೆದುಳಿನ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ರಿ ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
4. ಅರಿವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿ: ಕನಸುಗಳು ನಮ್ಮ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತವೆ, ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಕನಸು ಕಾಣುವಾಗ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮೆದುಳಿನ ಜಾಲಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
5. ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಪಾರ್ಶ್ವ-ಪರಿಣಾಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ: REM ನಿದ್ರೆಯು ನರಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದಾಗ, ಕನಸುಗಳು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೆನಪುಗಳಿಂದ ಕಥೆಯನ್ನು ನೇಯುವ ಮೆದುಳಿನ ಪ್ರಯತ್ನದ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಪಾರ್ಶ್ವ-ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿರಬಹುದು.

• REM ನಿದ್ರೆಯ ಮಹತ್ವ: ವೈಜ್ಞಾನಿಕರು ಇನ್ನೂ ಕನಸುಗಳ ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, "REM ನಿದ್ರೆ ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯ" ಎಂದು ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಸುಧೀಂದ್ರ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ನಿದ್ರೆ ಒಂದು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಬದಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಕನಸುಗಳು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ರೋಮಾಂಚಕ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.